ภาษีเงินได้นิติบุคคลคำนวณอย่างไร? สูตร อัตรา SME รายจ่ายต้องห้าม และตัวอย่างคำนวณทีละขั้น
ภาษีเงินได้นิติบุคคลคำนวณอย่างไร คำตอบคือ ภาษีคิดจาก "กำไรสุทธิทางภาษี" ไม่ใช่ยอดขาย โดยเริ่มจากกำไรทางบัญชี บวกกลับรายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี ปรับรายการตามเกณฑ์ภาษี หักขาดทุนสุทธิยกมาไม่เกิน 5 ปี แล้วคูณอัตราภาษี อัตราทั่วไปคือร้อยละ 20 ส่วน SME ที่ทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาทและรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท ได้ยกเว้นกำไร 300,000 บาทแรก ส่วนถัดไปถึง 3 ล้านบาทเสียร้อยละ 15 และส่วนที่เกิน 3 ล้านบาทเสียร้อยละ 20
ภาษีเงินได้นิติบุคคลคำนวณอย่างไร: สูตรพื้นฐาน
สูตรพื้นฐานคือ กำไรสุทธิทางภาษี × อัตราภาษี = ภาษีที่ต้องเสีย แล้วหักภาษีที่ชำระไว้ล่วงหน้า เช่น ภ.ง.ด.51 และภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่าย เพื่อหายอดที่ต้องชำระเพิ่มหรือขอคืน
ขั้นตอนคำนวณ 6 ขั้น
1. เริ่มจากกำไร (ขาดทุน) ทางบัญชี ตามงบการเงินของรอบบัญชี
2. ปรับรายได้และรายจ่ายตามเกณฑ์สิทธิ (มาตรา 65) คือรับรู้ในรอบที่เกิดขึ้น แม้ยังไม่ได้รับหรือยังไม่ได้จ่าย
3. บวกกลับรายจ่ายต้องห้าม ตามมาตรา 65 ตรี
4. หักขาดทุนสุทธิยกมา ที่ไม่เกิน 5 รอบบัญชีก่อนหน้า
5. คูณอัตราภาษี ตามอัตรา SME หรืออัตราทั่วไป
6. หักเครดิตภาษี ได้แก่ ภาษีที่ชำระตาม ภ.ง.ด.51 และภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายตามหนังสือ 50 ทวิ
อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลปัจจุบันเท่าไร
อัตราทั่วไปคือร้อยละ 20 ของกำไรสุทธิ ซึ่งลดถาวรจากร้อยละ 30 สำหรับรอบบัญชีที่เริ่มตั้งแต่ 1 มกราคม 2559 ส่วนบริษัทที่เข้าเงื่อนไข SME ใช้อัตราขั้นบันไดด้านล่าง
กำไรสุทธิทางภาษี | อัตรา SME | อัตราทั่วไป |
0 – 300,000 บาท | ยกเว้น | 20% |
300,001 – 3,000,000 บาท | 15% | 20% |
เกิน 3,000,000 บาท | 20% | 20% |
เงื่อนไขการใช้อัตรา SME
ต้องครบ ทั้ง 2 ข้อ ในรอบบัญชีนั้น
· ทุนที่ชำระแล้ว ณ วันสุดท้ายของรอบบัญชี ไม่เกิน 5 ล้านบาท
· รายได้จากการขายสินค้าหรือการให้บริการ ในรอบบัญชีนั้น ไม่เกิน 30 ล้านบาท
อัตรานี้มาจาก พ.ร.ฎ. ฉบับที่ 530 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ใช้กับรอบบัญชีที่เริ่มตั้งแต่ 1 มกราคม 2560 เป็นต้นไป
ข้อควรระวัง: เงื่อนไขทุนดูที่ "ทุนที่ชำระแล้ว ณ วันสิ้นรอบบัญชี" ถ้าบริษัทเพิ่มทุนระหว่างปีจนทุนชำระแล้วเกิน 5 ล้านบาท รอบบัญชีนั้นจะใช้อัตรา SME ไม่ได้ทั้งรอบ
ทำไมกำไรทางบัญชีกับกำไรทางภาษีไม่เท่ากัน
เพราะกฎหมายภาษีกำหนดหลักเกณฑ์รายได้และรายจ่ายบางรายการต่างจากมาตรฐานการบัญชี รายจ่ายบางรายการที่บันทึกในบัญชีได้ตามปกติ ไม่สามารถนำมาหักในการคำนวณภาษีได้ และบางรายการต้องตีราคาตามเกณฑ์ภาษี
หลักเกณฑ์สำคัญตามมาตรา 65 ทวิ
· ค่าเสื่อมราคา หักได้ตามหลักเกณฑ์และอัตราที่พระราชกฤษฎีกากำหนด ไม่ใช่ตามที่บริษัทเลือกเองทั้งหมด
· การโอนทรัพย์สิน ให้บริการ หรือให้กู้ยืมโดยไม่มีค่าตอบแทนหรือต่ำกว่าราคาตลาด โดยไม่มีเหตุอันสมควร เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินตามราคาตลาด
· สินค้าคงเหลือ ตีราคาตามราคาทุนหรือราคาตลาด แล้วแต่ราคาใดต่ำกว่า
· หนี้สูญ จำหน่ายได้ตามหลักเกณฑ์ในกฎกระทรวง
รายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี มีอะไรบ้าง
รายจ่ายต้องห้ามคือรายจ่ายที่กฎหมายไม่ให้นำมาหักในการคำนวณกำไรสุทธิ ต้อง "บวกกลับ" เข้ากำไรก่อนคำนวณภาษี ตัวอย่างที่ SME พบบ่อยมีดังนี้
อนุมาตรา | รายจ่ายต้องห้าม (สรุป) | ตัวอย่างในธุรกิจ |
65 ตรี (1) | เงินสำรองต่าง ๆ | ตั้งสำรองค่าใช้จ่ายล่วงหน้า |
65 ตรี (3) | รายจ่ายส่วนตัว การให้โดยเสน่หา การกุศล (เว้นแต่การกุศลสาธารณะ การศึกษา กีฬาตามเงื่อนไข ไม่เกินร้อยละ 2 ของกำไรสุทธิ และบริจาคพรรคการเมืองไม่เกิน 50,000 บาท) | ค่าใช้จ่ายส่วนตัวของกรรมการ |
65 ตรี (4) | ค่ารับรองส่วนที่ไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ในกฎกระทรวง | ค่าเลี้ยงรับรองที่ไม่เข้าเงื่อนไข |
65 ตรี (5) | รายจ่ายลงทุน | ซื้อเครื่องจักรแล้วบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทั้งจำนวน |
65 ตรี (6) | เบี้ยปรับ เงินเพิ่ม ค่าปรับทางอาญา และภาษีเงินได้นิติบุคคลเอง | เงินเพิ่มจากการยื่นภาษีล่าช้า |
65 ตรี (9) | รายจ่ายที่กำหนดขึ้นเอง หรือควรเป็นรายจ่ายของรอบบัญชีอื่น | ค่าใช้จ่ายข้ามรอบบัญชี |
65 ตรี (13) | รายจ่ายที่ไม่ได้จ่ายเพื่อหากำไรหรือเพื่อกิจการโดยเฉพาะ | รายจ่ายที่ไม่เกี่ยวกับธุรกิจ |
65 ตรี (18) | รายจ่ายที่พิสูจน์ไม่ได้ว่าใครเป็นผู้รับ | จ่ายเงินสดโดยไม่มีหลักฐานผู้รับ |
65 ตรี (19) | รายจ่ายที่จ่ายจากกำไรที่ได้หลังสิ้นรอบบัญชี | โบนัสที่จ่ายจากกำไรหลังปิดรอบ |
เพดานและหลักเกณฑ์โดยละเอียดของค่ารับรองและอัตราค่าเสื่อมราคาเป็นไปตามกฎกระทรวงและพระราชกฤษฎีกาที่เกี่ยวข้อง ต้องตรวจสอบข้อมูลล่าสุดกับกรมสรรพากร
ตัวอย่างคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลทีละขั้น
ตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายหลักการ ไม่ใช่ข้อมูลของบริษัทจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวเลขสมมติ
ตัวอย่างที่ 1: บริษัทที่เข้าเงื่อนไข SME
บริษัท เอช จำกัด ทุนชำระแล้ว ณ วันสิ้นรอบบัญชี 2 ล้านบาท รายได้จากการขายในรอบบัญชี 12 ล้านบาท จึงเข้าเงื่อนไข SME ครบทั้ง 2 ข้อ
รายการ | จำนวน (บาท) |
กำไรทางบัญชี | 1,000,000 |
บวกกลับ: ค่าใช้จ่ายส่วนตัวของกรรมการ (65 ตรี (3)) | 50,000 |
บวกกลับ: เงินเพิ่มจากการยื่นภาษีล่าช้า (65 ตรี (6)) | 20,000 |
บวกกลับ: ค่าใช้จ่ายที่พิสูจน์ผู้รับไม่ได้ (65 ตรี (18)) | 30,000 |
กำไรสุทธิทางภาษี | 1,100,000 |
คำนวณภาษีตามอัตรา SME
ช่วงกำไรสุทธิ | ฐาน (บาท) | อัตรา | ภาษี (บาท) |
300,000 บาทแรก | 300,000 | ยกเว้น | 0 |
ส่วนที่เกิน 300,000 ถึง 3,000,000 | 800,000 | 15% | 120,000 |
รวม | 1,100,000 |
| 120,000 |
ข้อสังเกต: ถ้าไม่บวกกลับรายจ่ายต้องห้าม บริษัทจะคำนวณภาษีได้ 105,000 บาท ซึ่งต่ำกว่าที่ถูกต้อง 15,000 บาท ส่วนต่างนี้อาจถูกประเมินพร้อมเงินเพิ่มภายหลัง
ตัวอย่างที่ 2: บริษัทเดียวกันแต่ไม่เข้าเงื่อนไข SME
ถ้าบริษัท เอช เพิ่มทุนระหว่างปีจนทุนชำระแล้ว ณ วันสิ้นรอบบัญชีเป็น 6 ล้านบาท จะใช้อัตรา SME ไม่ได้
· ภาษี = 1,100,000 × 20% = 220,000 บาท
· ภาระภาษีสูงขึ้น 100,000 บาท เมื่อเทียบกับตัวอย่างที่ 1
ตัวอย่างที่ 3: SME ที่มีกำไรเกิน 3 ล้านบาท
สมมติบริษัทที่เข้าเงื่อนไข SME มีกำไรสุทธิทางภาษี 4,000,000 บาท
ช่วงกำไรสุทธิ | ฐาน (บาท) | อัตรา | ภาษี (บาท) |
300,000 บาทแรก | 300,000 | ยกเว้น | 0 |
300,001 – 3,000,000 | 2,700,000 | 15% | 405,000 |
ส่วนที่เกิน 3,000,000 | 1,000,000 | 20% | 200,000 |
รวม | 4,000,000 |
| 605,000 |
ขาดทุนปีก่อนนำมาหักได้อย่างไร
บริษัทนำผลขาดทุนสุทธิมาหักจากกำไรสุทธิได้ แต่ต้องเป็นขาดทุนสุทธิของรอบบัญชีไม่เกิน 5 ปีก่อนรอบบัญชีปัจจุบัน ตามมาตรา 65 ตรี (12) ขาดทุนที่เก่ากว่านั้นหมดสิทธิ
ตัวอย่างการใช้ขาดทุนยกมา
ตัวอย่างสมมติ บริษัทเข้าเงื่อนไข SME ทุกปี
ปี | ผลการดำเนินงานทางภาษี (บาท) | ใช้ขาดทุนยกมา (บาท) | กำไรสุทธิหลังหักขาดทุน (บาท) | ภาษี (บาท) |
ปีที่ 1 | ขาดทุน 400,000 | – | – | 0 |
ปีที่ 2 | กำไร 1,000,000 | 400,000 | 600,000 | 45,000 |
การคำนวณปีที่ 2: 300,000 บาทแรกยกเว้น ส่วนที่เหลือ 300,000 บาท × 15% = 45,000 บาท
ข้อควรรู้: การหักขาดทุนยกมามีรายละเอียดตามที่กฎหมายกำหนด ควรติดตามยอดขาดทุนแต่ละปีแยกตามปีที่เกิด เพื่อไม่ให้ใช้ขาดทุนที่เกิน 5 ปี
ภาษีที่คำนวณได้ต้องจ่ายเมื่อไร
ภาษีเงินได้นิติบุคคลชำระ 2 รอบต่อรอบบัญชี คือ ภาษีครึ่งปี (ภ.ง.ด.51) และภาษีประจำปี (ภ.ง.ด.50)
แบบ | สาระสำคัญ | กำหนดยื่น |
ภ.ง.ด.51 | ทั่วไปประมาณการกำไรสุทธิทั้งปี แล้วเสียภาษีครึ่งหนึ่ง นำไปเครดิตกับภาษีปลายปี ไม่ต้องยื่นในรอบบัญชีแรกหรือรอบสุดท้ายที่น้อยกว่า 12 เดือน | ภายใน 2 เดือนนับแต่วันสุดท้ายของ 6 เดือนแรก (ออนไลน์ +8 วัน) |
ภ.ง.ด.50 | คำนวณภาษีจากกำไรสุทธิจริงทั้งปี หักเครดิตภาษี ยื่นพร้อมงบการเงิน | ภายใน 150 วันนับแต่วันสุดท้ายของรอบบัญชี (ออนไลน์ 158 วัน) |
· ถ้าประมาณการกำไรใน ภ.ง.ด.51 ขาดไปเกินกว่าร้อยละ 25 ของกำไรสุทธิจริงโดยไม่มีเหตุอันสมควร ต้องเสียเงินเพิ่มร้อยละ 20 ของภาษีที่ชำระขาด และถ้าไม่ยื่น ภ.ง.ด.51 ก็เสียเงินเพิ่มร้อยละ 20 เช่นกัน
· ภาษีที่ชำระล่าช้ามีเงินเพิ่มร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน
· สิทธิยื่นออนไลน์ +8 วันมาจากประกาศกระทรวงการคลัง (ฉบับที่ 7) ที่ใช้กับแบบที่ครบกำหนดถึง 31 มกราคม 2570 ควรตรวจสอบการต่ออายุ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล
· คูณอัตราภาษีกับกำไรทางบัญชีโดยตรง โดยไม่บวกกลับรายจ่ายต้องห้าม
· ใช้อัตรา SME ทั้งที่ไม่เข้าเงื่อนไข โดยเฉพาะกรณีเพิ่มทุนระหว่างปี หรือรายได้เกิน 30 ล้านบาท
· บันทึกรายจ่ายลงทุนเป็นค่าใช้จ่ายทั้งจำนวน แทนการหักค่าเสื่อมราคาตามหลักเกณฑ์
· ใช้ขาดทุนยกมาที่เกิน 5 ปี
· ลืมนำภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายและ ภ.ง.ด.51 มาเครดิต ทำให้ชำระภาษีเกินโดยไม่จำเป็น
· ประมาณการ ภ.ง.ด.51 ต่ำเกินจริง จนต้องเสียเงินเพิ่มร้อยละ 20
· ขาดหลักฐานผู้รับเงิน ทำให้รายจ่ายจริงกลายเป็นรายจ่ายต้องห้าม
คำแนะนำจากมุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อแนะนำต่อไปนี้เป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ข้อกฎหมาย
1. ทำประมาณการภาษีทุกไตรมาส ไม่รอปิดงบ เพื่อวางแผนกระแสเงินสดและประมาณการ ภ.ง.ด.51 ได้ใกล้เคียง
2. แยกค่าใช้จ่ายส่วนตัวออกจากบริษัทตั้งแต่ต้น เพราะเป็นรายจ่ายต้องห้ามที่พบบ่อยที่สุดใน SME
3. ตรวจเงื่อนไข SME ก่อนเพิ่มทุน ถ้าทุนชำระแล้วใกล้ 5 ล้านบาท ควรคำนวณผลกระทบทางภาษีก่อนตัดสินใจ
4. ทำทะเบียนขาดทุนสะสมแยกตามปี เพื่อใช้สิทธิภายใน 5 ปีได้ครบ
5. ใช้สิทธิประโยชน์ที่กฎหมายให้โดยตรง เช่น อัตรา SME หรือการหักรายจ่ายเพิ่มตามพระราชกฤษฎีกาที่ยังมีผล โดยตรวจเงื่อนไขกับกรมสรรพากรก่อน การวางแผนภาษีต้องอยู่บนธุรกรรมจริงและเอกสารถูกต้อง เพราะการแจ้งเท็จหรือใช้อุบายเพื่อหลีกเลี่ยงภาษีมีโทษทางอาญาตามมาตรา 37
สรุป
ภาษีเงินได้นิติบุคคลคำนวณอย่างไร สรุปได้ว่าเริ่มจากกำไรทางบัญชี ปรับตามเกณฑ์สิทธิและมาตรา 65 ทวิ บวกกลับรายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี หักขาดทุนสุทธิยกมาไม่เกิน 5 ปี แล้วคูณอัตราภาษี บริษัทที่ทุนชำระแล้ว ณ วันสิ้นรอบไม่เกิน 5 ล้านบาทและรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาทใช้อัตรา SME (ยกเว้น / 15% / 20%) ส่วนบริษัทอื่นใช้อัตราร้อยละ 20 จากนั้นหักเครดิต ภ.ง.ด.51 และภาษีหัก ณ ที่จ่าย แล้วยื่น ภ.ง.ด.50 ภายใน 150 วัน ข้อมูลตรวจสอบ ณ 13 ตุลาคม 2569
บริษัทขาดทุนต้องยื่น ภ.ง.ด.50 ไหม?
ต้องยื่น บริษัทต้องจัดทำงบการเงินและยื่น ภ.ง.ด.50 ทุกรอบบัญชี แม้ขาดทุนหรือไม่มีรายได้ แต่จะไม่มีภาษีเงินได้นิติบุคคลต้องชำระ การยื่นแบบยังสำคัญเพราะเป็นหลักฐานของผลขาดทุนสุทธิที่จะนำไปหักจากกำไรในอนาคตได้ไม่เกิน 5 ปี และบริษัทยังมีหน้าที่ด้านภาษีหัก ณ ที่จ่ายและ VAT ตามปกติ
รายได้เกิน 30 ล้านบาท แต่ทุนไม่เกิน 5 ล้านบาท ใช้อัตรา SME ได้ไหม?
ไม่ได้ อัตรา SME ต้องเข้าเงื่อนไขครบทั้ง 2 ข้อ คือทุนชำระแล้ว ณ วันสุดท้ายของรอบบัญชีไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้จากการขายสินค้าหรือให้บริการในรอบบัญชีไม่เกิน 30 ล้านบาท ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง รอบบัญชีนั้นต้องใช้อัตราทั่วไปร้อยละ 20 กับกำไรสุทธิทั้งหมด
บริจาคเงินแล้วนำมาหักภาษีได้เท่าไร?
การให้โดยเสน่หาหรือการกุศลโดยทั่วไปเป็นรายจ่ายต้องห้าม แต่มาตรา 65 ตรี (3) ยกเว้นการกุศลสาธารณะ การศึกษา และการกีฬาตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ให้หักได้ไม่เกินร้อยละ 2 ของกำไรสุทธิ และบริจาคพรรคการเมืองหักได้ไม่เกิน 50,000 บาท ควรตรวจสอบว่าผู้รับบริจาคเข้าเงื่อนไขก่อนบริจาค
ภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายนำมาหักภาษีเงินได้นิติบุคคลอย่างไร?
ภาษีที่ลูกค้าหักไว้ตามหนังสือรับรอง 50 ทวิ เป็นเครดิตภาษีของบริษัท เมื่อยื่น ภ.ง.ด.50 ให้คำนวณภาษีจากกำไรสุทธิทั้งปีก่อน แล้วหักภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายและภาษีที่ชำระตาม ภ.ง.ด.51 ถ้ายอดเครดิตมากกว่าภาษีที่ต้องเสีย สามารถขอคืนได้ตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร
ประมาณการ ภ.ง.ด.51 ไว้สูง แต่ปลายปีกำไรน้อยกว่า จะโดนเงินเพิ่มไหม?
ไม่โดน เงินเพิ่มร้อยละ 20 ตามมาตรา 67 ตรี ใช้กับกรณีประมาณการกำไรขาดไปเกินกว่าร้อยละ 25 ของกำไรสุทธิจริงโดยไม่มีเหตุอันสมควร การประมาณการสูงเกินไม่ถูกเงินเพิ่ม และกรณีประมาณการว่ามีกำไรแต่ปลายปีขาดทุนจริงก็ไม่ถูกเงินเพิ่ม ภาษีที่จ่ายเกินนำไปเครดิตหรือขอคืนได้
ทำไมบริษัทที่มีกำไรทางบัญชีเท่ากันจึงเสียภาษีไม่เท่ากัน?
เพราะกำไรสุทธิทางภาษีต่างกัน ปัจจัยหลักคือ รายจ่ายต้องห้ามที่ต้องบวกกลับ ขาดทุนสุทธิยกมาที่แต่ละบริษัทมี และการเข้าเงื่อนไขอัตรา SME เช่น บริษัทที่ทุนชำระแล้วเกิน 5 ล้านบาท ณ วันสิ้นรอบ ต้องใช้อัตราร้อยละ 20 ทั้งจำนวน แม้กำไรเท่ากับบริษัทที่ใช้อัตรา SME ได้
ต้องการความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ?
ThaiRegisters ช่วยบริษัทคำนวณและวางแผนภาษีเงินได้นิติบุคคลให้ถูกต้อง ได้แก่
· ปรับกำไรทางบัญชีเป็นกำไรสุทธิทางภาษี และตรวจรายจ่ายต้องห้าม
· ตรวจเงื่อนไขการใช้อัตรา SME ก่อนสิ้นรอบบัญชี
· จัดทำประมาณการ ภ.ง.ด.51 และยื่น ภ.ง.ด.50 พร้อมงบการเงิน
· ติดตามขาดทุนสะสมและเครดิตภาษีหัก ณ ที่จ่าย
· ให้คำปรึกษาการวางแผนภาษีภายใต้สิทธิประโยชน์ที่กฎหมายกำหนด
ข้อมูลที่ควรเตรียมเมื่อติดต่อ
· งบการเงินหรืองบทดลองล่าสุด
· ทุนชำระแล้ว และแผนเพิ่มทุน (ถ้ามี)
· ยอดขาดทุนสะสมแยกตามปี
· หนังสือรับรอง 50 ทวิ ที่ได้รับ และ ภ.ง.ด.51 ที่ยื่นแล้ว
